EMEKLİLİK İPTALİNE KARŞI NE YAPILMALI? DAVA AÇMA ŞARTLARI VE SÜREÇ

SGK tarafından yapılan denetimler sonucunda bazı durumlarda vatandaşların emeklilik statüsü iptal edilerek emeklilik haklarına son verilebilmektedir. Son dönemde özellikle sahte sigortalılık iddiası nedeniyle çok sayıda kişinin emekliliği iptal edilmiş ve emekli maaşı ödemeleri durdurulmuştur. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gerçekleştirilen emeklilik iptali işlemleri her zaman kesin sonuç doğurmaz, bu işlemler yargı denetimine tabidir. Eğer iptal işlemi hukuka aykırı ise vatandaşların emeklilik iptaline karşı dava açma hakkı bulunmaktadır.

1-) Emeklilik İptali Sebepleri

SGK, farklı gerekçelerle emekliliğin iptali işlemleri gerçekleştirebilmektedir;

• Sahte Sigortalılık: Emekliliğin iptali gerekçelerinden biri sahte sigortalılığa dayalı hizmet kaydı oluşturulduğu iddiasıdır. Kişilerin fiilen çalışmadığı halde bir işyerinde çalışıyormuş gibi sigortalı gösterilmesini ifade etmektedir. SGK denetmenleri yaptıkları inceleme sonucunda sahte sigorta kaydının oluşturulduğuna yönelik rapor tutabilmektedirler. Bu durumda emeklilik için gerekli prim gün sayısı kalmamışsa emeklilik iptal edilmektedir.

  
  

• Sahte veya Faaliyeti Olmayan İşyerleri: Sigorta bildirimi yapılan şirketlerin fiilen faaliyet göstermedikleri yalnıza kağıt üzerinde kurulduğu ya da sonradan bu şekilde ayakta tutulduğu tespit edilebilir. Bu durumda da SGK o şirketteki hizmet sürelerinin iptali ile emekliliğin iptali işlemleri gerçekleştirmektedir. bu durumlarda açıklanan nitelikteki şirketten bordrolu görünen toplu olarak tüm işçilerin hizmet sürelerinin iptali de söz konusu olabilmektedir.

  
  

• Hizmet Çakışmaları ve Prim Sorunları: Hizmet dökümünde aynı döneme ilişkin birden fazla sigortalılık statüsünün görünmesi, primlerin hatalı yatırılması ya da bazı prim günlerinin geçersiz sayılması da SGK hizmet sürelerinin ve emekliliğin iptaline sebep olabilmektedir.

  
  

2-) Emeklilik İptaline Karşı Dava Açmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Emekliliği iptal edilen kişiler için dava açmadan önce bazı hukuki ve teknik hususların dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Özellikle SGK tarafından yapılan tespitlerin hangi delillere dayandığı ve sigortalılık dönemlerinin neden iptal edildiği ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

Dava açılmadan önce genellikle şu konuların değerlendirilmesi gerekir:

• SGK denetim raporunun içeriği

• iptal edilen sigorta dönemleri

• hizmet dökümünde yer alan kodlar

• işyerinin faaliyet durumu

• kişinin fiili çalışmasının bulunup bulunmadığı

Hizmet dökümünde yalnızca prim günleri değil aynı zamanda bazı teknik kodlar da yer almaktadır. Bu kodlar sigortalılığın niteliği hakkında önemli bilgiler verir.

SGK hizmet dökümünde görülebilecek bazı kodlar şunlardır:

• Belge Türü Kodları: Primlerin hangi sigorta statüsünde yatırıldığını gösterir. Örneğin 01 kodu tüm sigorta kollarını, 02 kodu ise sosyal güvenlik destek primini ifade eder.

• İşten Çıkış Kodları: İş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğini gösterir.

• Eksik Gün Kodları: Çalışmanın eksik bildirildiği durumlarda kullanılan açıklama kodlarıdır.

• İşyeri Durum Kodları: İşyerinin durumunu (K: Kontrollü işyeri , Ş: Şüpheli işyeri , S: Sahte işyeri) gösterir.

Hizmet dökümünde bazı dönemler tamamen iptal edilirken bazı dönemler iptal edilmeyip yalnızca bu kodlar ile işaretlenmiş olabilir. Bu durum SGK tarafından yapılan incelemelerin önemli bir göstergesi olduğundan emeklilik iptali davalarında bu kayıtların detaylı şekilde incelenmesi gerekir.

3-) Emeklilik İptaline Karşı Açılacak Dava

SGK tarafından emekliliğin iptal edilmesi halinde vatandaşların emeklilik iptaline karşı dava açma hakkı bulunmaktadır. Bu dava ile SGK’nın verdiği iptal kararının hukuka uygun olup olmadığı mahkeme tarafından incelenir.

5510 m.101 çerçevesinde, kural olarak 5510 uygulamasından doğan uyuşmazlıkların çözüm yeri iş mahkemeleridir. Emekliliğin iptali işlemine karşı iş mahkemelerinde emeklilik iptali davası açılabilmektedir. Davanın amacı SGK’nın iptal kararının kaldırılması ve emeklilik hakkının yeniden kazanılmasıdır. SGK tarafından yapılan emeklilik iptali işlemlerine karşı dava emeklilik iptali kararının kişiye resmî tebligat ile bildirilmesi sonrasında dava süreci başlamaktadır.

Mahkeme sürecinde tanık beyanlarına, maaş ödemelerine ilişkin banka kayıtlarına, iş sözleşmelerine, iş yeri bordrolarına, SGK hizmet dökümlerine delil olarak başvurulmaktadır.

Bu delillerin doğru şekilde hazırlanması ve sunulması davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle emeklilik iptali davalarının bir avukat aracılığıyla yürütülmesi çoğu zaman büyük önem taşır.

4-) Sahte Emeklilik Nedeniyle Maaşların Geri İstenmesi ve Ödeme Emri

SGK tarafından sahte sigortalılık gerekçesi ile emeklilik iptal edildiğinde, kurum çoğu zaman geçmişte ödenmiş olan emekli maaşlarının geri ödenmesini talep edebilmektedir. Bu durumda ilgili kişiye genellikle borç bildirimi veya ödeme emri gönderilmektedir. Bu ödeme emirleri SGK tarafından hazırlanarak tebliğ edilmekte, ödenmediği takdirde hukuk birimine sevk edilerek tahsil ve haciz işlemlerine başlanmaktadır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 96’ya göre fazla veya yersiz ödemeler,

• Kasıtlı veya kusurlu davranıştan doğmuşsa tespit tarihinden geriye doğru en fazla 10 yıl, ödeme tarihinden itibaren kanunî faizle,

  
  

• Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa tespit tarihinden geriye doğru en fazla 5 yıl; tebliğden itibaren 24 ay içinde ödenirse faizsiz, 24 aydan sonra faizli olacak şekilde geri alınır.

  
  

Sonuç olarak, emeklilik iptal işleminin dayanağına göre yapılacak inceleme ile iadesi istenen tutarın fazla olup olmadığı incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

o   Emekliliğim iptal edildi, ne yapmalıyım?

Emeklilik iptali durumunda öncelikle SGK tarafından gönderilen tebligat ve denetim raporu incelenmelidir. İptal işlemi hukuka aykırıysa iş mahkemesinde dava açılabilir.

o   Emeklilik iptaline karşı dava açabilir miyim?

Evet. SGK’nın emeklilik iptali işlemleri yargı denetimine tabidir. Hukuka aykırı bir iptal söz konusuysa dava açma hakkınız bulunmaktadır.

o   Emeklilik iptali davası hangi mahkemede açılır?

Emeklilik iptali davaları 5510 sayılı Kanun kapsamında iş mahkemelerinde açılmaktadır.

o   Emeklilik iptali davası açma süresi ne kadardır?

Dava süresi genellikle iptal kararının tebliğinden itibaren başlar. Somut olaya göre değişebileceğinden gecikmeden hukuki destek alınmalıdır.

o   Sahte sigortalılık nedir?

Sahte sigortalılık, kişinin fiilen çalışmadığı halde bir işyerinde çalışıyormuş gibi SGK’ya bildirilmesidir. Bu durumda sigortalılık süresi ve emeklilik iptal edilebilir.

o   SGK hizmet dökümünde şüpheli veya sahte işyeri ne anlama gelir?

Hizmet dökümünde yer alan 'Ş' (şüpheli işyeri) ve 'S' (sahte işyeri) kodları, SGK’nın ilgili işyerini riskli olarak değerlendirdiğini gösterir.

o   Emeklilik iptal edilirse alınan maaşlar geri istenir mi?

Evet. SGK sahte sigortalılık veya hatalı işlem nedeniyle ödenen maaşları geri talep edebilir ve borç bildirimi gönderebilir.

o   SGK geriye dönük kaç yıl maaş isteyebilir?

5510 sayılı Kanun’a göre kasıt veya kusur varsa 10 yıl, kurum hatası varsa 5 yıl geriye dönük ödeme talep edilebilir.

o   SGK ödeme emrine itiraz edilebilir mi?

Evet. SGK tarafından gönderilen ödeme emrine süresi içinde itiraz edilebilir. Aksi halde borç kesinleşir ve icra işlemleri başlayabilir.

o   Emeklilik iptali davasında hangi deliller önemlidir?

Tanık beyanları, banka kayıtları, işyeri bordroları ve SGK hizmet dökümleri davanın sonucunu etkileyen önemli delillerdir.